O turismo é un dos motores económicos de España. En 2022, supuxo o 11,6% do Produto Interior Bruto (PIB), superando os 155.000 millóns de euros, de acordo co Instituto Nacional de Estatística (INE). Unha cifra que creceu ata os 188.000 millóns e o 12,8% do PIB en 2023, segundo Exceltur, asociación de empresas do sector. Ademais, España é un destino moi popular entre os estranxeiros, situándose no segundo posto mundial e crecendo: este 2024 espérase alcanzar récord de visitantes internacionais, chegando aos 95 millóns.

Neste contexto, a Secretaría de Estado de Turismo (SETUR), aliñada coas políticas europeas, está a desenvolver actuacións que pretenden crear novas ferramentas tecnolóxicas para a Rede de Destinos Turísticos Intelixentes, a través de SEGITTUR (Sociedade Mercantil Estatal para a Xestión da Innovación e as Tecnoloxías Turísticas), ente encargado de impulsar a innovación (I+D+i) nesta industria. Para iso traballa tanto co sector público como co privado, impulsando:

Modelos de xestión sostible e máis competitivos.
A xestión e creación de destinos intelixentes.
A exportación de tecnoloxía española ao resto do mundo.
Todas elas son actividades onde os datos —e o coñecemento que se pode extraer deles— teñen un gran papel. Neste post, imos repasar algunhas das accións que SEGITTUR leva a cabo para impulsar a compartición e apertura de datos, así como a súa reutilización. O obxectivo é axudar non só á toma de decisións, senón tamén ao desenvolvemento de produtos e servizos innovadores que continúen posicionando ao noso país nos primeiros postos do turismo mundial.

Dataestur, un portal de datos abertos
Dataestur é un espazo web que recolle nunha única contorna datos abertos do turismo nacional. Os usuarios poden atopar cifras procedentes de distintas fontes de información, públicas e privadas.

Os datos están estruturados en seis categorías:

Xeral: chegadas de turistas internacionais, gasto turístico, enquisa de turismo de residentes, barómetro do turismo mundial, datos de cobertura banda ancha, etc.
Economía: ingresos por turismo, achega ao PIB, emprego turístico (demandantes de emprego, paro e contratos), etc.
Transporte: pasaxeiros aéreos, capacidade aérea programada, tráfico de pasaxeiros por portos, trens e estradas, etc.
Aloxamentos: ocupación hostaleira, prezo de aloxamentos e indicadores de rendibilidade do sector hostaleiro, etc.
Sustentabilidade: calidade do aire, protección da natureza, valores climatolóxicos, calidade da auga nas zonas de baño, etc.
Coñecemento: informes de escoita activa, comportamento e percepción do visitante, revistas científicas de turismo, etc.
Os datos están dispoñibles para a súa descarga vía API.

Dataestur forma parte dun proxecto máis ambicioso no que a análise dos datos constitúe a base para mellorar o coñecemento do turista, a través de accións cun amplo alcance, como as que veremos a continuación.

Desenvolvemento dunha Plataforma Intelixente de Destinos (PID)
Dentro do cumprimento dos fitos marcados polos fondos Next Generation, e correspondente ao desenvolvemento do Plan de Transformación Dixital de Destinos Turísticos, a Secretaría de Estado de Turismo, a través de SEGITTUR, está a desenvolver unha Plataforma Intelixente de Destinos (PID). Trátase dunha plataforma-nodo que recolle a oferta de servizos turísticos e facilita a interoperabilidade de operadores públicos e privados. Grazas a esta plataforma poderase prover de servizos para integrar e relacionar datos de ambas as fontes, públicas e privadas.

Algúns dos retos do ecosistema turístico español aos que dá resposta a PID son:

Potenciar a integración e desenvolvemento do ecosistema turístico (academia, emprendedores, empresas, etc.) ao redor da intelixencia do dato e garantir o aliñamento tecnolóxico, a interoperabilidade e a linguaxe común.
Promover o uso da economía do dato para mellorar a xeración, agregación e compartición de coñecemento no sector turístico español, impulsando a súa transformación dixital.
Contribuír a unha correcta xestión dos fluxos turísticos e dos puntos de afluencia turística do espazo cidadán, mellorando a resposta aos problemas da cidadanía e ofrecendo información en tempo real para a xestión turística.
Xerar un impacto notable no turista, residentes e empresas, ademais do resto de axentes, potenciando a marca “país turismo sostible” durante todo o ciclo de viaxe (antes, durante e despois).
Establecer un marco de referencia para acordar obxectivos e métricas que impulsen a sustentabilidade e a redución da pegada de carbono na industria turística, fomentando prácticas sostibles e a integración de tecnoloxías limpas.
Obxectivos da plataforma intelixente de destinos (PID), mencionados anteriormente.

Figura 1. Obxectivos da Plataforma Intelixente de Destinos (PID).

Novos casos de uso e metodoloxías para implementalos
Para avanzar na harmonización da xestión de datos, definíronse ata 25 casos de uso que permiten aos distintos verticais do sector traballar de maneira coordinada. Estes verticais inclúen áreas como enoturismo, turismo termal, xestión de praias, hoteis provedores de datos, indicadores de impacto, cruceiros, turismo deportivo, etc.

Para implementar estes casos de uso, séguese unha metodoloxía de 5 pasos que busca aliñar as prácticas do sector cun enfoque máis estruturado ao redor dos datos:

Identificar os problemas públicos a resolver.
Identificar que datos son necesarios dispoñer para poder resolvelos.
Modelizar eses datos para definir unha nomenclatura, definición e relacións comúns.
Definir que tecnoloxía hai que despregar para poder capturar ou xerar devanditos datos.
Analizar que capacidades de intervención, tanto públicas como privadas, se necesitan para resolver o problema.
Impulso da interoperabilidade a través dunha ontoloxía común e un espazo de datos
Como resultado desa definición dos 25 casos de uso creouse unha ontoloxía do turismo que esperan sirva como referencia mundial. A ontoloxía ten a vocación de xerar un impacto significativo no sector turístico, ofrecendo unha serie de beneficios:

Interoperabilidade: a ontoloxía é esencial para establecer unha estrutura de datos homoxénea e permitir unha interoperabilidade global, o que facilita a integración de información e o intercambio de datos entre plataformas e países. Ao proporcionar unha linguaxe común, definicións e unha estrutura conceptual unificada, os datos poden ser comparables e utilizables en calquera parte do mundo. Os destinos turísticos e o tecido empresarial poden comunicarse de maneira máis efectiva e áxil, impulsando unha colaboración máis estreita.
Transformación dixital: ao fomentar o desenvolvemento de tecnoloxías avanzadas, como a intelixencia artificial, as empresas turísticas, o ecosistema innovador ou académico poden analizar grandes volumes de datos de maneira máis eficiente. Isto débese principalmente á calidade da información dispoñible e a que os sistemas comprenden mellor o contexto no que operan.
Competitividade turística: aliñado coa cuestión anterior, a implementación desta ontoloxía contribúe a eliminar desigualdades no uso e aplicación da tecnoloxía dentro do sector. Ao facilitar o acceso a ferramentas dixitais avanzadas, tanto as institucións públicas como as empresas privadas poden tomar decisións máis informadas e estratéxicas. Isto non só eleva a calidade dos servizos ofrecidos, senón que tamén impulsa a produtividade e competitividade do sector turístico español nun mercado global cada vez máis esixente.
Experiencia turística: grazas á ontoloxía, é posible ofrecer recomendacións adaptadas ás preferencias individuais de cada viaxeiro. Isto lógrase mediante un perfilado máis preciso baseado en características demográficas e comportamentais, así como nas motivacións específicas relacionadas con diferentes tipos de turismo. Ao personalizar as ofertas e servizos, mellórase a satisfacción do cliente antes, durante e tras a viaxe, e foméntase unha maior fidelidade cara aos destinos turísticos.
Gobernanza: o modelo ontolóxico está deseñado para evolucionar e adaptarse a medida que xorden novos casos de uso ante as demandas cambiantes do mercado. SEGITTUR está a traballar activamente en establecer un modelo de gobernanza que promova a colaboración efectiva entre institucións públicas e privadas, así como co sector tecnolóxico.
Ademais, para resolver problemas complexos que requiren compartición de datos de diferentes fontes, creouse a Plataforma de Innovación Aberta (PIA), un espazo de datos que facilita a colaboración entre os diferentes actores do ecosistema turístico, tanto públicos como privados. Esta plataforma permite compartir datos de maneira segura e eficiente, potenciando a toma de decisións baseadas en datos. O PIA promove unha contorna colaborativa onde se comparten datos abertos e privados para crear solucións conxuntas que aborden desafíos específicos do sector, como a sustentabilidade, a personalización da experiencia turística ou a xestión do impacto ambiental.

Impulso do consenso
Desde SEGITTUR tamén se están levando a cabo diversas iniciativas para lograr o consenso necesario na recompilación, xestión e análise de datos relacionados co turismo, a través da colaboración entre actores públicos e privados. Para iso, en 2021 creouse o Ente Promotor da Plataforma Intelixente de Destinos, que xoga un papel fundamental ao aglutinar a diversos actores para coordinar esforzos e acordar grandes liñas e directrices no ámbito dos datos turísticos.

En resumo, España está a avanzar na recompilación, xestión e análise de datos turísticos mediante a coordinación entre os actores públicos e privados, utilizando metodoloxías e ferramentas avanzadas como a creación de ontoloxías, casos de uso e plataformas colaborativas como a PIA, que aseguran unha xestión eficiente e consensuada do sector.

Todo isto non só está modernizando o sector turístico español, senón que tamén está sentando as bases para un futuro máis intelixente, conectado e eficiente. Co seu enfoque na interoperabilidade, a transformación dixital e a personalización de experiencias, España posiciónase como líder en innovación turística, lista para afrontar os desafíos tecnolóxicos do mañá.